تبلیغات
مقاله دونی - جنگ های فجار
سه شنبه 6 فروردین 1392

جنگ های فجار

   نوشته شده توسط: rptak rptak    

جنگ های فجار      

اعراب دوران جاهلیت بیشتر ماه‌های سال را به جنگ و درگیری می‌گذراندند و تنها در چهار ماه (رجب، ذی قعده، ذی حجه، محرم) به پیروی از دستورات حضرت ابراهیم علیه السلام (بنا بر آیه 36 سوره توبه) یا برای تجارت و کسب و کار دست از جنگ و خونریزی می کشیدند.

این قانون و سنت اعراب، در چهار مورد نقض شد و چون منجر به عصیان عمومی و درگیری قبیله ای شد از آن به نبردهای فجار (گناه) یاد می کنند.

درباره عامل جنگ فجار چهارم (که پیامبر اسلام نیز در آن حضور داشت) نوشته‌اند:

نعمان بن منذر هر سال کاروانی تجاری را به سرپرستی یکی از بزرگان عرب به بازار عُکاظ می‌فرستاد تا پس از فروش کالاهای خود، چرم‌های طائفی بخرند و به حیره باز گردند.

در سالی که عروةالرحال ، مردی از قبیله قبیله هوازن ، سرپرستی کاروان تجاری نعمان را به عهده داشت، شخصی به نام براض از طایفه کنانه بر نعمان خرده گرفت و گفت:«چرا یک نفر هوازنی را رییس ما کرده‌ای؟»

اما نعمان بن منذر به اعتراض او اعتنایی نکرد.

براض کینه عروه را به دل گرفت و در صدد قتل او برآمد تا اینکه در محلی به نام تیمن ذی طلال ، عروة الرحال هوازنی را به قتل رساند.

قریشیان که در بازار عکاظ مشغول تجارت بودند از این ماجرا آگاه شدند و چون با قبیله کنانه هم‌پیمان بودند، با عجله بازگشتند تا خود را به حرم (اطراف مکه که جنگ در آنجا حرام و ممنوع است) برسانند و از درگیری درامان باشند، ولی مردان قبیله هوازن آنها را تعقیب کردند و پیش از آنکه قریشیان به حرم برسند با آنان درگیر شدند. قریش و کنانه در تاریکی شب به سوی حرم فرار کردند و خود را به حرم رساندند. از آن روز به بعد درگیری های پراکنده‌ای بین قریش و هوازنان رخ می‌داد، تا اینکه در پایان، قریش با پرداخت خون‌بهای کشتگان هوازن که بیش از کشتگان قریش بود، جنگ را پایان داد.

حضرت محمد صلی الله علیه و آله و سلم در فاصله‌ی 14 تا 20 سالگی همراه عموهای خود زبیر ، ابوطالب ، حمزه ، عباس ) در بعضی از روزهای این نبرد (که گویا جنبه دفاعی داشته است) شرکت می‌کرد و به عموهای خود تیر می‌داد تا آنان به سوی دشمن پرتاب کنند.

البته در تاریخ یعقوبی چنین آمده است که :«ابوطالب در این نبرد شرکت نکرد و اجازه نداد که از ال هاشم کسی در آن شرکت کند.»

الفضول

قبل از اسلام در میان اعراب و سران برخى از قبائل‏پیمانهائى بسته شده بود كه به احلاف مشهور است و هدف ازاین پیمانها عموما جلوگیرى از بى‏نظمى و اغتشاش و مقاومت دربرابر دشمنان قریش و حمایت از خانه كعبه و اهداف دیگرى‏بود،كه از جمله آنها است‏«حلف المطیبین‏»و«حلف اللعقة‏»كه در سبب نامگذارى آنها نیز به این نامها سخنانى گفته‏اند. (1)

و از جمله این پیمانها كه طبق روایات رسیده،اسلام نیز آنراامضاء كرده و بعنوان پیمان مقدسى از آن یاد شده‏«حلف‏الفضول‏»است كه بشرحى كه ذیلا خواهیم گفت‏براى‏جلوگیرى از ظلم و تعدى زورگویان و بمنظور دفاع از3 ستمدیدگان بسته شد،و چون این پیمان در هدف مشابه پیمان‏دیگرى بوده كه سالها قبل از آن بوسیله‏«جرهمیان‏»بسته شد وانعقاد آن بوسیله چند نفر بوده كه نام همگى آنها«فضل‏»یافضیل بوده(یعنى فضل بن فضاله و فضل بن وداعه و فضیل بن‏حارث و یا بگفته بعضى:فضل بن قضاعه و فضل بن مشاعه وفضل بن بضاعه) (2) بدین جهت‏به این پیمان نیز«حلف الفضول‏»گفتند،و برخى نیز در وجه تسمیه و این نامگذارى وجوه دیگرى‏گفته‏اند كه جاى ذكر آن نیست (3) پیمان مزبور پس از جنگ‏هاى فجار و در بیست‏سالگى عمررسول خدا و در خانه عبد الله بن جدعان انجام پذیرفت (4) ،و ازرسول خدا(ص)روایت‏شده كه پس از بعثت مى‏فرمود:

«لقد شهدت فی دار عبد الله بن جدعان حلفا ما احب ان لی‏به حمر النعم و لو ادعى به فی الاسلام لاجبت‏» (5) براستى كه در خانه عبد الله بن جدعان شاهد پیمانى بودم كه خوش ندارم آنرا با هیچ چیز دیگر مبادله كنم،و اگر در اسلام نیزمرا بدان دعوت كنند اجابت‏خواهم كرد و مى‏پذیرم.

و ماجرا-چنانچه گفته‏اند-از اینجا شروع شد كه مردى ازقبیله‏«زبید»و یا قبائل دیگر حجاز (6) بمكه آمد و مالى را به‏عاص بن وائل سهمى فروخت،و هنگامى كه بسراغ پول آن رفت‏عاص بن وائل از پرداخت آن خوددارى كرد و مرد زبیدى را ازنزد خود راند.

مرد زبیدى بنزد جمعى از سران قریش رفت-و بگفته‏برخى بنزد افرادى كه پیمان‏«لعقه‏»را منعقد كرده بودند رفت-واز آنها براى گرفتن حق خود استمداد كرد،ولى آنها پاسخى به‏او نداده و حاضر به گرفتن حق او نشدند.

مرد زبیدى كه چنان دید بر فراز كوه ابى قبیس-كه مشرف‏به شهر مكه و خانه كعبه بود-رفت و بوسیله این دو بیت فریادمظلومانه و ستمى را كه به او شده بود بگوش مردم مكه و اشراف‏شهر رسانده چنین گفت:

یا آل فهر لمظلوم بضاعته×ببطن مكة نائی الدار و القفرو محرم اشعث لم یقض عمرته×یا للرجال و بین الحجر و الحجران الحرام لمن تمت كرامته×و لا حرام لثوب الفاجر الغدریعنى-اى خاندان‏«فهر» (7) برسید بداد ستمدیده‏اى كه دروسط شهر مكه كالایش را به ستم برده‏اند و دستش از خانه وكسان دور است،و اى مردان برسید به داد محرمى ژولیده كه‏هنوز عمره‏اش را بجاى نیاورده و میان حجر(اسماعیل)و حجرالاسود گرفتار است.براستى كه حرمت و احترام براى آنكسى‏است كه در بزرگوارى تمام باشد،و دو جامه فریبكار احترامى‏ندارد.و بر طبق نقل دیگرى شخصى كه كالاى او را خریده وپولش را نداده بود امیة بن خلف بود و شعرى كه گفت این بود:

یال قصی كیف هذا فی الحرم؟و حرمة البیت و اخلاق الكرم؟

اظلم لا یمنع منى من ظلم-اى خاندان‏«قصى‏»این چه نا امنى و زندگى ظالمانه‏اى‏است در حرم امن خدا؟و این چه حرمتى است كه براى خانه‏خدا نگاه داشته‏اید و چه اخلاق پسندیده‏اى؟كه بمن ستم مى‏شود و كسى نیست كه از من دفع ظلم كرده و جلوى ستم رابگیرد؟

و بهر صورت،گفته‏اند:این فریاد مظلومانه كه در شهر مكه‏طنین افكند،زبیر بن عبد المطلب-عموى رسول خدا(ص) -ازجا حركت كرده گفت:این فریاد را نمى‏توان نشنیده گرفت،وبسراغ بزرگان قبائل قریش رفت،و توانست قبائل زیر یعنى‏بنى هاشم و بنى زهره و بنى تیم بن مره و بنى حارث بن فهر را باخود همراه كند و در خانه عبد الله بن جدعان (8) اجتماع كرده و درآنجا پیمان‏«حلف الفضول‏»را منعقد ساخته،و دستهاى خود رابه نشانه تعهد در برابر پیمان در آب زمزم فرو بردند و بمضمون زیرپیمان بستند كه:

«لا یظلم غریب و لا غیره،و لئن یؤخذ للمظلوم من الظالم‏»-نباید به هیچ شخص غریب یا غیر غریبى ستم شود،و بایدحق مظلوم از ظالم گرفته شود!و بدنبال این پیمان بنزد عاص بن‏وائل رفته،و حق مرد زبیدى را از او گرفته و به آن مرد دادند.

دست تحریف

از آنجا كه این پیمان مقدس در آنروز توانست جلوى ظلم وستم یك قلدر زورگو را در مكه بگیرد،و در روزهاى بعد از آن‏نیز در مسیر تاریخ قریش-بشرحى كه در ذیل خواهد آمد-بازهم توانست جلوى ظلمهاى دیگرى را نظیر آنچه ذشت‏بگیرد،وموجب قداست و احترام این پیمان شود،تحریف كنندگان تاریخ‏اسلام یعنى بنى امیه كه پیوسته مى‏كوشیدند براى چهره بى‏آبروى‏خود آبروئى تحصیل كنند،و متاسفانه بخاطر امكاناتى كه دردست داشتند و حدود هشتاد سال خلافت اسلام را به غصب وزور تصاحب كرده و بلندگوى اسلام اموى بودند.و بخاطرنداشتن تقوى و ایمان از انجام هیچ جنایتى براى رسیدن بهدف‏خود یعنى ریاست و حكومت‏براى خود و بدنام كردن رقباى خودیعنى بنى هاشم پروا نداشتند،و چنانچه در قسمت‏هاى نخست‏بحث ما گذشت‏شواهد زیادى نیز از تاریخ براى اینمطلب‏داریم....

در اینجا نیز جیره خواران خود یعنى امثال ابو هریره را واداركرده تا با جعل حدیث نام بنى امیه و ابو سفیان را نیز جزء شركت‏كنندگان و بلكه پرچمداران این پیمان ذكر كنند،و بدینوسیله‏این گرگان درنده و ستمكاران معروف تاریخ را-كه در ظلم و ستم ضرب المثل هستند-حامیان مظلوم و دشمنان ظالم معرفى‏كنند...و در مقابل این جنایت تاریخى چند درهم پول سیاه‏بى ارزش دریافت كنند.

و بلكه برخى از این حدیث‏سازان نام عباس بن عبد المطلب‏را نیز جزء قیام كنندگان براى گرفتن حق مظلومان و دعوت‏كنندگان سران قریش در حلف الفضول ذكر كرده‏اند كه بخوبى‏دست تحریف در آن آشكار و انگیزه این تحریف نیز همان‏كیسه‏هاى زر و آش و پلوهائى بوده كه به شكم این‏بازرگانان حدیث مى‏ریختند تا بدین وسیله بلكه بتوانند رقباى‏دیگر خود را در خلافت از میدان خارج كرده و خود را وارث‏بلا منازع رسول خدا و دستاوردهاى اسلام معرفى كنند.. ..

وگرنه كسى نیست از اینان بپرسد آخر مگر عباس بن‏عبد المطلب كه یكى دو سال از رسول خدا كوچكتر بوده درآنزمان چند سال داشته كه چنین قدرت و نفوذى داشته باشد كه‏بتواند سران قریش را براى عقد پیمانى به این مهمى دعوت كرده‏و بتواند حق مظلومى را از ظالمى همچون عاص بن وائل سهمى یاامیه بن خلف جمحى بگیرد!؟...

و یا مگر فراموش كرده‏اند كه عاص بن وائل سهمى هم‏پیمان بنى امیه بوده و ابو سفیان اموی هیچگاه بر ضد هم پیمان متنفذى همچون عاص بن وائل سهمى قیام نخواهد كرد و پیمانى‏علیه او امضاء نخواهد كرد؟!....-مگر اینكه بگوئیم دروغگوكم حافظه مى‏شود-!

و بهتر است داستان این تحریف را از زبان تاریخ بشنویدابن هشام در سیره خود از ابن اسحاق روایت كرده كه وى ازشخصى بنام محمد بن ابراهیم بن حارث تیمى نقل كرده كه‏گوید:

محمد بن جبیر بن مطعم بن عدى بن نوفل بن عبد مناف-كه‏داناترین مرد قریش در زمان خود بود- (9) پس از قتل عبد الله بن زبیربنزد عبد الملك بن مروان اموى رفت و مردم نیز نزد عبد الملك‏گرد آمده بودند و چون بنزد وى آمد عبد الملك بدو گفت:اى‏ابا سعید آیا ما و شما در حلف الفضول نبودیم؟

محمد بن جبیر-شما بهتر مى‏دانید!

عبد الملك-اى ابا سعید حق مطلب را در اینباره بمن بگو!

محمد بن جبیر-نه بخدا سوگند ما و شما در حلف الفضول نبودیم!

عبد الملك-راست گفتى!

حلف الفضول در مسیر تاریخ

اینرا هم بد نیست‏بدانید كه كاربرد این پیمان مقدس واهمیت آن بقدرى بود كه پس از انعقاد آن نیز در طول تاریخ بارهامورد استفاده قرار گرفت و همچون پتكى بر سر ستمگران‏و زور گویان فرود آمده و جلوى تجاوز و تعدیها را مى‏گرفت وهمچون سد محكمى در برابر قلدرهاى مكه-كه خود را مالك‏الرقاب همگان مى‏دانستند-قرار گرفت كه از آنجمله داستانهاى‏زیر قابل توجه است:

1-مورخین با اندك اختلافى نقل كرده‏اند كه مردى ازقبیله خثعم به منظور انجام حج‏بمكه آمد و دختر بسیار زیباى خودرا نیز كه نامش‏«قتول‏»بود بهمراه خود بمكه آورد،نبیه بن‏حجاج-یكى از سركردگان قریش-دختر او را ربود و بنزد خودبرد.

مرد خثعمى براى باز گرفتن دختر خود از مردم مكه استمدادكرد،بدو گفتند:تنها راه چاره این است كه از حلف الفضول‏و اعضاى آن كمك بگیرى!آن مرد بكنار خانه كعبه رفته و بافریاد بلند اعضاى حلف الفضول را بكمك طلبید،و آنها نیزبا شمشیرهاى برهنه نزد او گرد آمده و آمادگى خود را براى رفع‏ظلم از وى اعلام كردند،و آن مرد داستان ربودن دخترش را نقل كرده و همگى بنزد نبیه آمدند،و نبیه كه چنان دید از آنها خواست‏تا یك شب به او مهلت دهند،ولى آنها یك لحظه هم به اومهلت ندادند،و پیش از آنكه دست نبیه بن حجاج به آن دختربرسد،دختر را از وى گرفته و به پدرش سپردند. (10) 2-ابن هشام و دیگران بسندهاى مختلف روایت كرده‏اند كه‏میان حضرت حسین بن على علیهما السلام و ولید بن عتبه اموى‏كه از سوى معاویه در مدینه حكومت داشت نزاعى در گرفت،و مورد نزاع مالى بود كه متعلق به امام حسین علیه السلام بودو ولید آنرا به زور غصب كرده بود.

امام علیه السلام بدو فرمود:بخداى یكتا سوگند مى‏خورم كه‏اگر حق مرا ندهى شمشیر خود را بر مى‏گیرم و در مسجد رسول‏خدا(ص)مى‏ایستم و مردم را به‏«حلف الفضول‏»دعوت‏مى‏كنم...!

این خبر بگوش مردم رسید و عبد الله بن زبیر و مسور بن مخرمه‏زهرى و عبد الرحمان عثمان تیمى و برخى دیگر از غیرتمندان به‏حمایت از امام علیه السلام و دفاع از پیمان‏«حلف الفضول‏» برخاسته و آمادگى خود را براى اینكار اعلام كردند،كه چون خبربگوش ولید بن عتبه رسید دست از ظلم و ستم برداشته و حق امام‏علیه السلام را به آنحضرت باز پس داد... (11)

حضور پیامبر در جنگ فجار!

یكی از مواردی كه در تاریخ اسلام مطرح می‌شود حضور نبی مكرم اسلام(صلی الله علیه و آله) در جنگ فجار است. در این مقاله برآن شدیم كه این مطلب را بررسی كرده و ببینیم كه آیا پیامبر اكرم در این جنگ حضور داشته‌اند؟

جنگ‏هاى فجار از حوادث مشهور عهد جاهلیت و دوران قبل از اسلام است. عرب كه پیوسته در صحراهای سوزان خود به غارتگرى و جنگ و نزاع اشتغال داشتند؛ تعهد كرده بودند كه چهار ماه رجب، ذى‏القعده، ذى‏الحجه و محرم دست از جنگ و كشتار بكشند، و در بازارهای خود به خرید و فروش و مفاخرت و شعر و خطابه بپردازند. ولى چهار بار حرمت احترام ماه‏هاى حرام شكسته شد، و اعمالی انجام گرفت كه كار به جنگ كشید. فجار از فجور یعنى اعمال ناشایستى گرفته شده است كه در آن ماه‏هاى محترم به وقوع پیوست. در اینجا به طور اجمال به آنها اشاره مى‏كنیم:

فجار نخست:

طرفین درگیر در این جنگ، قبیله ‏«كنانه‏» و «هوازن‏» بودند و علت جنگ را چنین مى‏نویسند كه: مردى، به نام بدر بن معشر، در بازار «عكاظ‏»، براى خود جایگاهى ترتیب داده بود، و هر روز بر مردم، مفاخر خود را بیان ‏مى‏كرد. روزى شمشیرى به دست گرفته گفت: مردم، من گرامی‌ترین مردم هستم، و هر كس گفتار مرا نپذیرد، باید با این شمشیر كشته شود. در این هنگام مردى برخاست، شمشیرى بر پاى او زد و پاى او را قطع نمود. از این جهت، طائفه دو طرف به هم ریختند، ولى بدون این كه كسى كشته شود از هم دست ‏برداشتند.

فجار دوم:

بب جنگ این بود كه زن زیبایى، از طائفه ‏«بنى عامر»، توجه جوان چشم‌چرانى را به خود جلب كرد. آن جوان، از او درخواست كرد كه: صورت خود را باز كند. آن زن امتناع نمود، جوان هوسباز پشت ‏سر او نشست و دامن‌هاى دراز زن را با خار به هم دوخت، به طورى كه موقع برخاستن صورت آن زن باز شد. در این هنگام هر كدام قبیله خود را فراخواندند، و جنگ درگرفت. پس از كشته شدن عده‏اى دست از هم برداشتند!

فجار سوم:

 مردى از قبیله ‏«بنى عامر»، از یك مرد «كنانى‏» طلبكار بود. مرد بدهكار امروز و فردا مى‏كرد. از این جهت میان این دو نفر درگیری شد. چیزى نمانده بود كه دو قبیله همدیگر را بكشند، كه كار را با مسالمت ‏خاتمه دادن .


ادامه مطلب را برای خواندن بقیه مطلب کلیک کنید

 فجار  چهارم:

همان جنگى است كه می‌گویند پیامبر در آن شخصا شركت نمود. سن او را در موقع بروز جنگ، به طور مختلف نقل كرده‏اند، عده‏اى مى‏گویند: پانزده یا چهارده سال داشت، برخى نوشته‏اند كه: بیست‏ سال داشت، ولى چون این جنگ چهار سال طول كشید از این جهت ممكن است تقریبا تمام نقل‌ها صحیح باشد.(1)

جنگ‏هاى فجار از حوادث مشهور عهد جاهلیت و دوران قبل از اسلام است. عرب كه پیوسته در صحراهای سوزان خود به غارتگرى و جنگ و نزاع اشتغال داشتند؛ تعهد كرده بودند كه چهار ماه رجب، ذى‏القعده، ذى‏الحجه و محرم دست از جنگ و كشتار بكشند، و در بازارهای خود به خرید و فروش و مفاخرت و شعر و خطابه بپردازند.

ریشه نزاع را چنین مى‏نویسند كه: نعمان بن منذر، هر سال كاروانى ترتیب مى‏داد، و مال التجاره‏اى به عكاظ مى‏فرستاد، تا در مقابل آن پوست و ریسمان و پارچه‏هاى ربفت ‏براى او بخرند و بیاورند. مردى از قبیله ‏«هوازن‏»، به نام‏ «عروة الرجال‏»، حفاظت و حمایت كاروان را به عهده گرفت، ولى‏ «براض بن قیس‏» كنانى، از پیش افتادن مرد هوازنى سخت عصبانى شد، نزد ‏«نعمان بن ‏منذر» رفت و اعتراض نمود. ولى اعتراض او ثمر نبخشید، آتش خشم و حسد در درون او شعله مى‏كشید. پیوسته مترصد بود كه در اثناء راه ‏«عروة الرجال‏» را از پاى درآورد و سرانجام در سرزمین ‏«بنى مره‏» او را كشت، و دست‏ خود را با خون مرد «هوازنى‏» آلوده ساخت.

آن روزها قبیله‏ «قریش‏» و كنانه با هم متحد بودند، و این جریان موقعى اتفاق افتاد كه قبائل عرب در بازار عكاظ سرگرم داد و ستد بودند. مردى قبیله قریش را از جریان آگاه ساخت، از این جهت قبیله قریش و كنانه پیش از آن كه قبیله هوازن از جریان آگاه گردند، دست و پاى خود را جمع كرده رو به حرم (چهار فرسخ از چهار طرف مكه را حرم گویند و جنگ در آن نقطه میان عرب ممنوع بود) آوردند. ولى طائفه هوازن، فورا آنان را تعقیب كردند و پیش از آن كه به حرم برسند، جنگ میان دو گروه برپا شد. سرانجام، تاریكى هوا سبب شد كه دست از جنگ بردارند، و این خود فرصتى بود كه قریش و كنانه راه حرم را در تاریكى پیش گیرند و از خطر دشمن ایمن شوند. از آن روز به بعد، گاه و بیگاه قریش و متحدین آنها از حرم بیرون مى‏آمدند و جنگ مى‏كردند. در بعضى از روزها، رسول خدا(صلی الله علیه و آله) همراه عموهاى خود در جنگ شركت مى‏كرد. این وضع چهار سال ادامه داشت، بالاخره جنگ با پرداختن خون‌بهاى كشتگان ‏«هوازن‏» كه بیش از قریش كشته داده بودند، خاتمه پذیرفت.(2) و (3)

البته مرحوم علی دوانی در تاریخ اسلام خود ذكر كرده است كه پیغمبر در این جنگ شركت داشته، در گرماگرم جنگ تیرهاى دشمن را از عموهایش برطرف مى‏ساخت. معناى این سخن این است كه شخصا به طرف كسى تیراندازى نكرد، و كسى را نكشته و تنها از جان عموها دفاع مى‏كرد.(4)

از نظر سال وقوع این جنگ كه در برخى آمده بیست ‏سال پس از داستان فیل و در برخى 14 سال ذكر شده، و از اینها گذشته این داستان در بسیارى از كتب قدیم و جدید تاریخى و حدیثى ذكر نشده و بحثى از آن به میان نیامده، مانند تاریخ طبرى و كامل ابن اثیر و كتاب‌هاى شیعه و دیگران .

 ن

منابع :

   1- «تاریخ كامل‏»، ج 1/358- 959، سیره ابن هشام‏، پاورقى، ج 1/184.

2- «سیره ابن هشام‏»، ج 1/184-187- تحریم در ماههاى حرام، ریشه دیرینه مذهبى داشته است و چون جنگ‏ «فجار»، چهار سال ادامه داشته است، شركت رسول گرامى گذشته بر این كه ممكن است جنبه دفاعى داشته، احتمال دارد در غیر ماه‌هاى حرام بوده باشد و لفظ‏ «فجار» به خاطر این گفته مى‏شود كه آغاز جنگ در ماه‌هاى حرام بوده است نه این كه تمام آن در این ماه‌ها بوده است.

3- فروغ ابدیت، ج 1، ص 181، جعفر سبحانى .

4- تاریخ اسلام، على دوانى، ص 65 .

5- سیره ابن هشام، ج 1، ص 184- 186.

6- الطبقات الكبرى، ج 1، ص 126-128.

7- تاریخ یعقوبى، ج 2، ص 9 -10.

8- برگرفته از درس‌هایى از تاریخ تحلیلى اسلام، رسولى محلاتى، ج 1، ص 299 .

1-براى اطلاع بیشتر به تاریخ یعقوبى ج 2 ص 10 و سیره ابن هشام ج 1 ص‏135.

2-سیره المصطفى ص 28

3-به پاورقى سیره ابن هشام ج 1 ص 133 و تاریخ یعقوبى ج 2 ص 11 واقرب الموارد ماده‏«فضل‏»و سیره حلبیه ج 1 ص 156 مراجعه شود.

4-طبقات ابن سعد ج 1 ص 128 تاریخ یعقوبى ج 2 ص 10.

5-سیره ابن هشام ج 1 ص 134.

6-در مروج الذهب و البدایه و النهایة و سیره حلبیه و سیره قاضى دحلان‏«رجلا من زبید»

آمده ولى در تاریخ یعقوبى دو قول دیگر ذكر شده یكى آنكه آنمرد مردى از بنى لبید بن‏خزیمه بود و دیگر آنكه وى مردى از قیس بن شیبه بوده است.

7-«فهر»و«قصى‏»كه در شعر بعدى آمده نام دو تن از اجداد قریش و قبائل مكه است.

8-عبد الله بن جدعان چنانچه در سیره قاضى دحلان(حاشیه سیره حلبیه ج 1 ص‏99-101 ط مصر)آمده مرد سخاوتمند و با ثروتى بوده كه هر روز جمع زیادى‏را براى اطعام در خانه خود گرد مى‏آورد،و داستانى هم در آنجا براى ثروتمندشدن عبد الله نقل كرده كه بى‏شباهت‏به افسانه نیست و الله اعلم.

9-سیره ابن هشام ج 1 ص 135.

10-سیرة المصطفى ص 52 و سیره الحلبیه ج 1 ص 157 و سیره قاضى دحلان-حاشیه سیره‏حلبیه ج 1 ص 102.

11-سیرة ابن هشام ج 1 ص 134 سیره حلبیه ج 1 ص 157.الصحیح من السیرة ج 1 ص 100سیرة المصطفى ص 52-53.

درسهایى از تاریخ تحلیلى اسلام جلد 1 صفحه 309

رسولى محلاتى


برچسب ها: تحقیق ، مقاله ، جنگ های فجار ، درباره ی جنگ های فجار ، تحقیق درباره ی جنگ های فجار ، مقاله درباره ی جنگ های فجار ،

buy tadalafil online
پنجشنبه 15 آذر 1397 12:34 ب.ظ

Thanks, Quite a lot of knowledge.

dose size of cialis cialis professional yohimbe cialis price in bangalore cialis 100mg suppliers tadalafil generic cialis coupon generic cialis review uk generic for cialis cialis 5 mg where do you buy cialis
Cialis pills
چهارشنبه 14 آذر 1397 04:28 ب.ظ

Cheers, Ample facts!

viagra or cialis cialis qualitat ou trouver cialis sur le net cialis authentique suisse the best site cialis tablets canada discount drugs cialis dose size of cialis free cialis buy brand cialis cheap cialis generic availability
Cialis generic
چهارشنبه 14 آذر 1397 04:03 ق.ظ

Truly a lot of awesome knowledge!
cialis 5 mg enter site natural cialis generic cialis at walmart cialis online deutschland cialis 5 mg buy cialis pills boards how to buy cialis online usa cialis generika buy name brand cialis on line generic cialis levitra
buy cialis delhi
سه شنبه 13 آذر 1397 04:56 ب.ظ

You actually revealed it exceptionally well.
prix de cialis cialis italia gratis price cialis per pill cialis cost buy cialis sample pack cialis e hiv cialis arginine interactio prix cialis once a da does cialis cause gout generic cialis at the pharmacy
Cialis generic
سه شنبه 13 آذر 1397 05:36 ق.ظ

Regards! I appreciate this!
cialis for bph cialis farmacias guadalajara cialis uk cialis 100 mg 30 tablet cialis 5 effetti collaterali generic cialis tadalafil non 5 mg cialis generici cialis super acti no prescription cialis cheap prezzo di cialis in bulgaria
Cialis 20 mg
دوشنبه 12 آذر 1397 05:32 ب.ظ

You reported it really well!
walgreens price for cialis cialis coupons comprar cialis 10 espa241a callus cialis australian price cialis sicuro in linea cialis sans ordonnance cialis 05 cialis generico online cialis online deutschland
buy tadalafil no prescription
دوشنبه 12 آذر 1397 05:18 ق.ظ

You've made your point pretty well.!
interactions for cialis cialis generika in deutschland kaufen cialis uk cialis price in bangalore free cialis look here cialis cheap canada estudios de cialis genricos click here to buy cialis buying cialis in colombia import cialis
Buy cialis online
یکشنبه 11 آذر 1397 04:57 ب.ظ

Beneficial data. Cheers.
cialis online cialis pills boards cialis canada on line cialis cipla best buy cialis 5 mg funziona wow cialis tadalafil 100mg low cost cialis 20mg american pharmacy cialis ou trouver cialis sur le net cialis farmacias guadalajara
buy cialis no rx
یکشنبه 11 آذر 1397 04:54 ق.ظ

Factor very well taken!.
canadian discount cialis 40 mg cialis what if i take achat cialis en europe safe site to buy cialis online cialis farmacias guadalajara cialis patentablauf in deutschland cialis generika in deutschland kaufen cialis prezzo in linea basso precios de cialis generico cialis uk
Generic cialis
شنبه 10 آذر 1397 05:32 ب.ظ

You actually suggested it well.
we use it 50 mg cialis dose order a sample of cialis cialis y deporte discount cialis cialis generika low cost cialis 20mg cialis sale online cialis preise schweiz cialis tablets australia cialis 100 mg 30 tablet
buy generic cialis online
شنبه 10 آذر 1397 04:31 ق.ظ

Kudos, I value this!
cost of cialis cvs buy cialis online cheapest only now cialis for sale in us cialis from canada cialis lowest price where do you buy cialis are there generic cialis cialis professional yohimbe prix de cialis viagra vs cialis vs levitra
Cialis 20 mg
جمعه 9 آذر 1397 05:15 ب.ظ

You've made the point.
viagra or cialis wow look it cialis mexico cialis tablets for sale trusted tabled cialis softabs rezeptfrei cialis apotheke enter site 20 mg cialis cost cialis arginine interactio tesco price cialis cialis professional from usa achat cialis en europe
buy cialis without a doctor's prescription
جمعه 9 آذر 1397 05:30 ق.ظ

Regards, Ample posts!

cialis tadalafil online side effects for cialis tadalafil enter site 20 mg cialis cost bulk cialis cialis online nederland we choice free trial of cialis cialis generic availability cialis prezzo di mercato cialis tadalafil
buy cialis online best price
پنجشنبه 8 آذر 1397 06:09 ب.ظ

Seriously a lot of good info!
only best offers cialis use viagra vs cialis cialis 100 mg 30 tablet cialis super acti rezeptfrei cialis apotheke cialis 05 cialis 50 mg soft tab dose size of cialis cialis 5mg viagra cialis levitra
buy cialis delhi
پنجشنبه 8 آذر 1397 06:19 ق.ظ

Lovely information, Cheers.
cialis coupons costo in farmacia cialis cialis daily reviews cialis 100 mg 30 tablet i recommend cialis generico cialis prezzo in linea basso look here cialis cheap canada generic cialis review uk cost of cialis per pill cialis 20 mg effectiveness
Online cialis
چهارشنبه 7 آذر 1397 05:17 ب.ظ

Incredible plenty of useful info.
cialis name brand cheap generic cialis with dapoxetine cialis great britain cialis 5mg billiger cialis 5 mg funziona generic cialis cialis generic cost of cialis per pill cialis for sale south africa female cialis no prescription
buy cialis no rx
چهارشنبه 7 آذر 1397 05:44 ق.ظ

You suggested this wonderfully!
where do you buy cialis link for you cialis price female cialis no prescription purchasing cialis on the internet cialis e hiv safe site to buy cialis online look here cialis order on line click now buy cialis brand cialis farmacias guadalajara low dose cialis blood pressure
levitra without a doctor prescription
جمعه 20 مهر 1397 12:26 ب.ظ

Thank you! I like this!
levitra 20mg generic levitra levitra 20 mg levitra online vardenafil 20mg buy generic levitra generic levitra buy levitra generic generic levitra buy generic levitra
Buy cialis
سه شنبه 10 مهر 1397 08:56 ب.ظ

Nicely put. Kudos!
look here cialis order on line legalidad de comprar cialis click here cialis daily uk click now buy cialis brand cialis kaufen wo warnings for cialis what is cialis tadalafil 20mg cialis 30 day trial coupon free cialis
buy cials online
یکشنبه 8 مهر 1397 09:14 ب.ظ

Useful data. Many thanks!
cialis generico milano click now buy cialis brand generic cialis tadalafil cialis para que sirve cialis dose 30mg click here cialis daily uk cialis tadalafil online canada discount drugs cialis click now buy cialis brand cialis farmacias guadalajara
canadian online pharmacies legal
یکشنبه 1 مهر 1397 02:26 ق.ظ

Useful information. Thank you!
online pharmacies the best canadian online pharmacies canadian pharmacies canada rx pharmacy near me prescription drugs without prior prescription online canadian pharmacies canadian medications pharmacy northwest pharmacies online drugstore online
http://cialisvbuy.com/
سه شنبه 27 شهریور 1397 11:34 ب.ظ

Appreciate it. Numerous stuff.

generic for cialis we like it cialis price cialis generico lilly cialis coupons printable look here cialis order on line cialis 30 day trial coupon cialis 5 effetti collaterali cialis kamagra levitra tadalafilo cialis great britain
viagravipsale.com
پنجشنبه 15 شهریور 1397 03:22 ب.ظ

You actually mentioned it terrifically!
only here cialis pills we use it 50 mg cialis dose cialis in sconto prices for cialis 50mg we recommend cialis best buy cialis kaufen cialis dosage cialis prezzo al pubblico cialis 5 mg para diabeticos cialis daily new zealand
http://canadianpharmacyonli.com/
چهارشنبه 14 شهریور 1397 06:17 ق.ظ

You explained this superbly.
canada online pharmacy canadian prescriptions online pharmacy canada reviews prescriptions from canada without drugstore online drugstore online canadian drug canadian discount pharmacies in canada canadian online pharmacies legal top rated canadian pharmacies online
http://rldta.com/
سه شنبه 13 شهریور 1397 10:01 ق.ظ

Thanks, Loads of facts.

where can i buy generic viagra online safely best site to buy viagra buy viagra thailand buy real viagra online viagra with a prescription uk buy viagra sildenafil generic uk buy viagra sample is buying viagra online safe how to get viagra from doctor
kawanboni.com
دوشنبه 12 شهریور 1397 08:27 ق.ظ

You actually suggested this really well!
canadian drugs generic cialis cialis great britain acquistare cialis internet price cialis wal mart pharmacy cialis taglich non 5 mg cialis generici fast cialis online costo in farmacia cialis order generic cialis online purchasing cialis on the internet
viagravipsale.com
یکشنبه 11 شهریور 1397 05:17 ب.ظ

You definitely made your point!
cialis daily cialis y deporte acheter du cialis a geneve prix de cialis warnings for cialis buy cialis uk no prescription cialis generico milano cialis daily new zealand we like it cialis price wow look it cialis mexico
http://viabiovit.com/does-viagra-help-premature-ejaculation.html
سه شنبه 23 مرداد 1397 06:10 ق.ظ

Thanks! Awesome information.
online purchase of viagra how to buy cheap viagra online can i buy viagra at cvs viagra buy get viagra no prescription usa online pharmacy blue pill get viagra online viagra online pharmacy levitra cheap online viagra
babecolate.com/buy-cialis-advice.html
دوشنبه 22 مرداد 1397 09:52 ب.ظ

Really tons of great info.
cialis efficacit i recommend cialis generico weblink price cialis cialis tadalafil online cialis en mexico precio cialis pills boards order cialis from india enter site 20 mg cialis cost we like it cialis price buy cialis cheap 10 mg
Cialis pills
دوشنبه 7 خرداد 1397 09:11 ق.ظ

Thanks a lot. I value this.
canadian discount cialis cheap cialis generic cialis review uk 200 cialis coupon cialis 20 mg cut in half cialis for daily use cialis tablets australia canadian discount cialis generic cialis review uk free generic cialis
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30